20 June 2017

Global village isolation

Sitting near a table where an elderly couple just concluded their meal, maybe minutes or half an hour ago, I can't tell. They had ramen, that I can tell. What I can also tell is the state of their relationship at the moment. Looks like they're in an emotional plateau, as they've been sitting there for a good 20 minutes already, not talking with each other, instead staring at their respective smartphones, scrolling away, adjusting their eyeglasses from time to time, eyebrows arched for better vision or maybe a stupid Facebook post reaction, not sure.

Why do I side stare? Because I can't help but compare us to them. We always have our smartphones with us, too. But we don't go for five, ten, twenty minutes of staring without interacting with the other, to share a thought about a stupid Facebook post, an interesting email, or just about anything under the sun. Three years and counting, and we never run out of thoughts to share with the other. More importantly, we don't run out of interest to connect with the other.

So no, relationship plateaus don't happen here. Not in our household. For in the trips we make together in life, we know how to stop, pause, and camp out when there are inclines. And then we continue, traveling, moving forward.

Forward, always.

And PS yea I ❤ salmon sashimi hihi. Missed me?

13 February 2017

timing (is) of the essence(s)

Just a quick one before I turn in. Yes, it's already 2.04am in my universe, and I just ate a fourth of a wedge of camembert cheese, washed down with water, followed by my cough meds and my trusty pei pa koa syrup. I think I'm ready to face the world again, universe. At least the three-day lecture facing me come Tuesday in faraway south again. Like south of Manila, that is. Things are slowly falling into place, and I'm finding myself in the thick of things again, but this time, being careful not to be too engulfed or swamped. Trying being the operative word here. 

Typing this as my sweetheart slumbers away in her bed, and I type in my desk here in her place. I've forgotten how quiet it can get, these private gated subdivisions, that I find myself amused at the sound of crickets reverberating outside the window. There's a different kind of quiet when I'm in my place at night, same time as this, but more than five floors up. It's a quiet that's more spacious, whereas this type of quiet here is more, shall I say, earthy. Perhaps it's because of my proximity to the earth, yes, but it's also about feeling the quiet as it envelops us from the ground up. Yes, it's that kind of quiet.

My soul is also being quieted lately, save for a few shakes of the mind here and there. As I age, I learn how to control them more, these shakes, but there are just times when the ground feels like opening up and wanting to swallow you. The operative word here being "feels like." But before it gets monumental like that, I find myself getting a hold on things, quickly, even before I realize I am already in control. And I think that is a good thing, so I just let that be.

What I need to stop is this penchant of mine to have conversations in my mind, conversations that I wish I could have had or I wish I could have in the future with certain people or certain populations, something like that. Perhaps it's the literary writer in me that does that, forming fictitious scenarios where there is none, or perhaps it's the scriptwriter in me, the one who they say is good at crafting cinematic dialogues for delivery. Maybe, perhaps, but seriously, I'd really want to stop formulating these conversations in my head, these would-be talks or could-have-been thoughts relayed to a soul living or dead. I wonder why it's strong these past few weeks since the start of the year, these mind convos that I have. Maybe it's time to once again sit myself down and talk to myself sincerely, to sort a few things out. Maybe open-ended severed strings are making me do this. Maybe a few wishful thinking points engage them as well. Or maybe it's just time for me to accept certain limitations in certain parts of me or my life. Maybe it's just that. Knowing is one thing, but enacting is another. And that's the next step that needs to be done.

I'm in a good place right now, honestly speaking. It's getting better, actually. And I'm ever so grateful to the universe about this. So I listen anew for new clues. Maybe there are a few tunes I need to revisit, or new tunes I need to hum. Let's see. And feel.

Time to join my sweetie. Goodnight world. Don't let the thought bugs bite. Hard.

Find your balance. Always.

07 February 2017

jumpstart my art

And I'm quoting-paraphrasing another song there in the title. Natalie Cole, pare. Batang '80s din ako eh bakit ba.

Ayan. Handa, awit.

Heniweys, I needed to jumpstart my brain today before working, especially since I came from a semi-sick weekend. Been trying to fight off this nasty nasty cough that developed last week, during the time I had an urgent lecture gig pa naman. Fine timing, beks. Fine timing. But since the show must go on, on we went pa rin sa lectures, last week and even kahapon. Pero dahil recovering pa rin yesterday, napagod yata ang lungs ko kaya knockout ako agad kahapon. Not to mention na darating din pala today si monthly curse, kaya ayan, double KO lola mo. Leche.

Loving these travel lecture gigs courtesy of the DepEd-attached agency
called National Council for Children's TV. I love it that I get to
teach my media literacy advocacy to kids who need it.
Getting paid to do what you love is just great.
This here is for the NCR leg, Marikina chapter last week.

Ito yung biglaang sked last week, at sa Muntinlupa pa talaga.
Biglaan, as in, mam puwede ka bukas?
Hahaha kaloka, pero isa pala ito sa pinakamasayang division.
Sa traffic pauwi nawala ang boses ko, bad aircon
ng ride exacerbated the sore throat I've been
feeling days before. Kaya na-double whammy lola mo.

And yesterday's show that must go on, at the heart of Manila pa naman.
Sarap sanang maglayag doon if not for feeling sick
and the public transport strike pa.
Kaya uwi agad after lecture, pahinga fatale.
At muling nanumbalik ang magic antidote sa cough
na nadiskubre ko noong nagtatrabaho ako
fulltime sa feminist NGO noon:
 si Pei Pa Koa. Works like a charm, mga bes.
At available na siya sa Mercury yipeee!

Buti na lang at wala ulit skeds this week for lectures. But I'm bracing myself in the next 2-3 weeks kasi sunod-sunod ang peg. Kaya kelangang mag-ipon ng lakas at boses. Beat this fucking energy gap, beks. Huhubelles.

But I have to face my other gigs din naman kaya tuloy pa rin ang life. Ito nga lang ginagawa kong documentary film, masyado siyang kumakain sa headspace nang bongz, lalo na't I have to digest many concepts and jargon of a sector and make it palatable to all. At alam naman natin minsan ang development sector, bongga sa concepts na hinahagis-hagis lang left and right, mga concepts na hindi normally available sa mga garden variety conversations in life pero sine-sepak takraw lang nila like that. You know, mga terms like development justice, my fave capacity building,  or institutional architecture,  saka international collective advocacy, mga ganyan. Haha grabe I lurv my life: one end of the spectrum is kababawan showbiz pop culture and the other is palaliman sa konsepto development sector-United Nations level workload while ang midpoint is queer and academic tapos halo-halo na ang gitna hahaha. Brain, kaya mo pa??? 

Kaya yeah, kailangan ng bonggang bonggang buwelo kapag ito na ang haharapin kong trabaho pare. All the time. Para kang nagma-master's degree each time magha-handle ako ng feminist movement work hahaha. Trulagen collagen, 'yan ang feeling -- and I love it naman. Yun nga lang, kailangan ng extra bongz na preps ni headspace. Despite having coughs pa and this freaking dysmenorrhea.

Kaya ayan, kawayan mo na ang kape, beks.

Hellow phow. Geseng.

I love how all of a sudden, life could become quite busy. I was prepared to take it easy this month of Feb actually, which is what I did last January. I was even going back to my literary writings and personal projects I put on hold like decades ago. But no, gigs beckon, so sige na rin. Hindi tayo tumatanggi sa grasya, ever. Kaya tanggap lang ng tanggap hangga't kaya ng powers. 

Kaya lang, puwede bang mag-function nang walang monthly curse? Leche din kasi ito eh. Timing. Oh well papel. It's hard being a gurl.

Siya, sige na nga. Work na. Nagising na konti ang utak, so tipa na ulit.

Kape pa. 

16 January 2017

a time to cast away stones

Soundtripping in between work duties this afternoon since my head has been feeling woozy, lightheaded but heavy at the same time. Have you had days like that? I have. Hashtag story of my life. And now, blogging while waiting for a Skype ka-meeting to go online.

I'm quoting one of my favorite songs there in the title, by the Byrds.

I grew up listening to many types of music, thanks to the musical tastes of my relatives -- from my Mom's love for Abba and the like, my Papa's love for the Beatles, their love for Elvis Presley, my own discovery of Motown, my titas' varying pop culture tastes, even my Lola's kundiman classics. I guess I'm a well-rounded child growing up.

But this Vietnam war protest era song stuck to me when I heard it when I was a teen, moreso when I was becoming a young adult, as I heard it again in the soundtrack for Forrest Gump. 

"Turn! Turn! Turn!"

To everything - turn, turn, turn
There is a season - turn, turn, turn
And a time to every purpose under heaven

A time to be born, a time to die
A time to plant, a time to reap
A time to kill, a time to heal
A time to laugh, a time to weep

To everything - turn, turn, turn
There is a season - turn, turn, turn
And a time to every purpose under heaven

A time to build up, a time to break down
A time to dance, a time to mourn
A time to cast away stones
A time to gather stones together

To everything - turn, turn, turn
There is a season - turn, turn, turn
And a time to every purpose under heaven

A time of love, a time of hate
A time of war, a time of peace
A time you may embrace
A time to refrain from embracing

To everything - turn, turn, turn
There is a season - turn, turn, turn
And a time to every purpose under heaven

A time to gain, a time to lose
A time to rend, a time to sew
A time for love, a time for hate
A time for peace, I swear it's not too late!

I grew up with that quote in our house, actually. The chorus is from a Bible quote, and that quote was engraved in my mind ever since I saw it displayed atop our turntable in our living room. Nope, my parents aren't that religious, so someone must've given that as a gift to the couple, some Christmas token of sorts, maybe, or an office exchange gift. No harm in displaying it.

Still rings true today, its messaging. To everything there is a season, and a time to every purpose under heaven. And last night was, I suppose, the beginning of a new season of reawakening for me. 

I've had varying thoughts flurrying around my brain after I met up with my father-side cousins and aunts, where my Mom was present but my Papa was absent. I spent the night recollecting a few issues, thoughts, and incidents to my sweetheart, those connected to/with the people she just met during that afternoon (I brought her with me during the family hangout in my new niece's baptism of sorts).  

I guess waking up today with some of those flurries hanging above my head gave me the woozy feeling. It's quite hard to retell, these stories, but what I want to share is, perhaps, the aftermath of the reflections. And here they are: That I should be able to shake off some cobwebs in my soul more, those that have been sticking to me since time immemorial, which sometimes hamper my inner growth of sorts. I suppose the new year also brings you this timing of reevaluation, and they couldn't have come at a better time.

Sometimes it's hard to face the music about certain truths that still pain you in your life. But we really have to be stronger, and we really have to evolve more. We are, after all, still works-in-progress of this vast universe, and we have to be more open to reassess every project we find ourselves in. 

And sometimes, it really is time to gather stones together, but not to throw them at someone, but to throw them away rather. For the backpack of your life could only carry so much weight. And yes, the project has always been one and the same: travel light.

How long 'til my soul gets it right, as another singing group croons. I guess in a lifetime, one would never know. But one could always try trying. Always try. 

Happy Monday, folks. Have an enlightened week ahead. I know I will. 

13 January 2017

It's gonna be a happy newwwwwwww...

Happy new year, folks. Quoting that song from Rent, an all-time fave, of course, but I quote the part where their revelry is cut short, hence the unfinished auld lang syne-ing. 

I guess in a way, that reflects what a lot of folks think of 2017. Will it be a happy new year, indeed, if we keep seeing negative stuff happening in politics and in the news? I don't know. But we know that 2016 was horrible in so many ways, but it's also good in many ways. At least in the personal aspect, for me. And professional, too.

I'm foreseeing many work-related travels again this year. In fact, I just signed up for a 3-time trip abroad this year. Looking forward to that. But I'm also looking forward to managing my life better this year, so I can handle all the things I love and need in my life to survive: my fiction-writing, my sweetheart quality time, my hangout time with my mom, and my solitude. I should learn more how to integrate these things in between my work schedule. I'm just grateful that my partner understands these aspects of me, slowly understanding, I should say. Of course there will always be small conflicts, but that's part of life, and we also learn how to manage that. For the captured gains is for the benefit of all anyway, not just for some, or one. No, not solely for me. It's for all those involved and connected in the process. The past year taught me that: preserve and enhance the connections, but without tiring yourself. After all, as that saying said, we can't pour from an empty cup. Always be ready for refills.

And I also like this concept I saw posted by a fellow writer on FB, about investing in your creative bank account. I hope YouTube permits me to embed it here:

I like what it's saying, that you have to be exposed to many things and surround yourself with many things, connected or unconnected to your creative industry output, because your take-aways from these exposures will fuel your creativity. Emotional investment, I think I wrote about that before here. That's all this video is saying, but it said it better than how I've been thinking about it.

I had an ex once who didn't understand this, the one who questioned my exposures in the entertainment industry and scrutinized if I needed to be in this or that movie premiere or concert (I get officially invited as a newspaper editor of the entertainment section) or if I need to attend this or that art exhibit or poetry reading (I belong to the literary community here, haller MA ko yan saka haller para saan 'yang mga Palanca award ko??? Chos.). Well anyway, that one seemed like five lifetimes ago, or more than a decade ago, to be exact. But it still haunts me to this day, because it always reminds me not to drop many things in my life which make me who I am, just to fit her life. And it took a conversation with a psychologist to make that clear to me: never bend over backwards too too too much for these women. Malaking note to self talaga ito.

Kaya imagine my luck to find someone who tries, at least tries, to understand the complexities that I myself don't understand sometimes. A loving relationship is full of wonderful (re)discoveries and (re)inventions. And if one of you ain't up for that, then what the hell are you together for.

Oo, talagang suwerte-suwerte lang 'pag umuulan, sabi nga ng kanta. In my life right now, suwerte-suwerte lang ang umuulan ng nakakaintindi. Kasi rare pala siya sa planetang ito. Kailangang minahin sa ilalim ng lupa, o kaya hintaying malaglag like manna from heaven.

O, soundtrip muna. Isang mahusay na manunulat ang lumikha ng lyrics nito, the poet-playwright Rolando Tinio pala. Sumalangit nawa. I love this song.

Later folks. Yes, happy new year indeed. Let's claim it! 'Til next post. Dadalasan ko na, pramis. Oh PS bumalik nga pala ako sa pagrerebyu ng mga pelikula. Check it out here in my resurrected film blog. :) 

Also, sad ako dahil yung stint namin sa POC Pinoy LGBT channel ay nahinto na since June 2016. Kaya I will try to shift out the essays I wrote there to another personal blogging space for archives, tapos dudugtungan ko na lang doon ng ibang bagong writings. Apparently, marami palang nagbabasa nun, at maraming nagtatanong din kung kelan ako ulit magsusulat ng LGBTQ stuff. Sige mga teh, marami pa nga akong dapat isulat talaga. Bibigyan natin iyan ng bagong espasyo at panahon. Para sa adbokasiya na rin ito.

Ingat! Keep the comments coming din. :)

12 October 2016

Header change, heeding change

Spent the last hour tinkering with that header image once again. I do that once in a blue moon. And the moon might be blue indeed, lately. So here we are.

I took that photo in Chiang Mai last June. Yes, I was in Thailand again. And I'd love to go back there. Hopefully with my loves, next time. Let's see if the pocket permits.

I was invited to give a part two of a digital storytelling training I gave for the APWLD i-NGO last year. Their year-long training had a Chiang Mai leg, their hometown. So I went. And I'm glad I did. I found this image in one of the temples scattered inside the old Chiang Mai town area, which is reminiscent of Intramuros in a way, since I can see the huge old walls enclosing the very commercial areas already. I had a chance to visit many of the temples, major and minor. It was a good recharge. 

Speaking of recharge, the pockets are also getting some of that. The year is characterized by many trips which allow me to earn and teach. Always a good combi, those two. Earn, teach, and travel, so three. When parked in my home office, various types of work pull me off offline. Book projects, editing gigs, and other fun stuff that makes my pocket sigh with relief. And burp. Hence the social media silence. More so the blogging silence. But there's more to that.

It seems that the default take of my soul is to be quiet lately, since this new leadership of ours started. It's somehow ruining the zen of things in my circles, be it immediate or the far-reaching. It's really a strange time we're in these days, and to tell you the truth, reality is not such a hoot. Maybe this is why I'm being pulled back to fiction, specifically writing fiction. Aside from having a loooooong backlog of things to finish writing and things to start revising like ASAP, my mind is full of new stories that are yearning to get out. I don't know if it's a reaction to our immediate realities, but I don't think it's necessarily connected. Or maybe in a way, it is, slight. Or I'm looking for an alternative way of expressing thoughts. Or opinions. Or maybe I just want to write fiction.

Yeah, that might be it. I just want to write fiction. Period. 

It has been a while. I use blogging as my jumping off point for writing more things. But I think silence might be the best way to rest a weary soul these days. For in silence, we get to thread through our thoughts that might be criss-crossing with other weaves of existence already. Might be time to realign trails. I already know which paths to take, and which to avoid. Smarter is the new sexy, after all. And that we always are.

In the meantime, I'll try my best to share stuff online, once they're finished. I still have to get back on track on so many things. But yes, putting thoughts to paper, or the digital screen, will be part of this new journey of reboot. Because sometimes, the soul also needs to defrag.

Thanks for hanging on. Yes, I also am. So should we all, if hope is not to be lost.

Let's find more. And spread it around.

28 March 2016

Para kay Mang CV

Sinimulan kong buksan ang pahinang ito para magsulat ng isang post tungkol kay Mang CV. Pero parang tila nailabas ko na yata kagabi ang anumang raw emotions na kailangan kong mailabas. Kaya ire-repost ko na lang dito yung nilagay ko sa Instagram/FB kagabi, matapos ko siyang dalawin sa huling pagkakataon sa mundong ito.

Paalam, Mang CV. At salamat. Maraming salamat.

Yung eksenang pasko ng pagkabuhay ngayon pero galing ako sa patay. Paano, nag-roll credits na kasi si Mang CV, dakilang property custodian sa UP Masscomm Film dept kung saan ako nag-undergrad na naging UP Film Institute kung saan ako nagturo. Nakita ko ang parehong side ng film at mahalaga ang naging function ni Mang CV sa buhay film namin, mula sa panahong kinakapa ko ang pag-develop ng Tri-X roll ko sa darkroom hanggang sa naging honor ma-refer ng batchmates mo na "wow para ka nang si Mang CV" dahil kayang-kaya ko nang kapain ang Bolex cam nung nag-spaghetti ang 16mm film sa loob nito isang beses na nagshu-shoot ako ng film thesis ko, hanggang sa pagtambay naming barkada sa room niya after class para manood lang ng koleksiyon ng rare films na di namin nahihiram sa labas tulad ng mga pelikula ni Zhang Yimou, Francois Truffaut at marami pa, hanggang sa inatasan akong maging head ng academic programs and research division ng Film Insti nang naging faculty ako, narinig ko ilang beses sa buhay na ito ang suporta niya na "sige, ako bahala" kapag kailangan ko ng tulong niya. Cool lang siya at mapagpasensiya lagi, kaya kinainis ko nang may isang lecturer dati na nakawala ng library book dahil pinatong daw niya sa mesa ni Mang CV expecting him to return it pero nung nawala, si Mang CV pa ang pinapabayad niya at di niya inako ang kasalanan. Kaya tuwing nakikita ko ngayon ang lecturer na ito, na sinipa namin pero pinulot ng ibang departamento, ito ang naaalala ko lagi. Di ko na alam kung ano ang naging resolusyon doon pero sana ang mga taong tulad ni Mang CV ay nirerespeto. Nalulungkot ako ngayon dahil di man lang ako nakapagpaalam at nakapagpasalamat nang husto o pormal sa mga mabubuting budhi na staff nang bigla akong mag-alsa balutan sa pagtuturo. Pero alam kong alam niyang kailangan ko na kasing tumalilis noon; minsan, kailangan mong mag-exit frame bigla sa ilang eksena sa buhay. Kaya ngayon ako nagpaalam, at alam kong cool lang siyang tatango na "okay lang" sabay ngiti. Paalam Mang CV. Regards mo ko kay Ma'am Ellen, Sir Hammy at Sir Joven diyan. Cut ka na dito, pero take 2 ka na diyan, change location lang. Ingat po.

25 March 2016

Sa pag-uwi

Minsan, aaminin ko, sa buhay kong ito, maraming pagkakataon na parang ayokong umuwi -- dahil nalulungkot ako sa paglalakbay patungo doon.

Walang pinipili iyan, dahil noon ko pa nararamdaman iyan, kahit saan man ako umuwi. Noong maliit pa ako, hindi ko gaanong ramdam iyan, dahil siguro sa bata pa ako at kulang pa sa muwang. Pero may konti-konting pakiramdam na rin na ganito. Maliit pa lang ako, papalit-palit na kasi ako ng bahay na tinutuluyan. Bilang unang apo sa mga Cantor, lagi akong kinukuha ng aking lola na nakatira sa Antonio Luna street sa Proj. 4 mula sa apartment compound ng mga Linsangan sa kabilang ibayo ng lugar na iyon, doon sa Bugallon street kung saan nakatira ang nanay at tatay ko mula nang ikasal at magsarili. Parang ang layo na sa akin iyon, kasi sa mumunti kong mga paa -- na kinakarga pa pala -- ay marahil limang libong hakbang iyon mula sa Bugallon hanggang sa A. Luna. Pero nang lumaki na ako, sampung minutong lakaran lang pala iyon mula sa isang bahay patungo sa kabila, at mas maikli pa kung sa mga eskinitang shortcut ka dadaan, na para kang pumasok sa rabbithole ni Alice at wala pang tatlong minuto, andun ka na sa kabilang plaza kung saan may see-saw, swing, at baras na laruan namin noon, katabi ng isang basketball court. Pero dahil hinarangan ng bahay yung eskinita, nawalan kami ng mas maikling daraanan kaya kailangan naming gawin ang tinawag ng nanay ko na "long cut." Kasi nga hindi "short cut." 

Long cut. Minsan, alam mong maikli ang daan papunta sa isang punto hanggang sa isa pa, pero mas pinipili mong magpasikut-sikot o magpaligoy-ligoy muna. Parang kapag galing ka sa libing o burol at sabi nila'y kailangan mong magpagpag muna bago umuwi, kadalasan ay hinahanap ko ang pagpag na iyon kahit wala naman akong pinanggalingang patay -- dahil minsan, pakiramdam ko ay parang may bahagi akong namamatay tuwing uuwi ako. Minsan.

Dahil sa parehong nagtatrabaho ang mga magulang ko noon, pabalik-balik ako sa lola ko hanggang sa ayaw na niya akong paalisin sana doon. Dahil matriyarkal ang bahay niyang iyon at mataray siyang babae, walang makapalag sa kanya, kahit ang panganay niyang tatay ko. Kaya tuwing may bahid na di maganda sa ugali ko noon, sinasabi niyang "spoiled ka kasi ng lola mo." Hindi ko naman naiintindihan pa ang ibig sabihin ng spoiled, kasi sa tingin ko, inaalagaan lang naman ako ng mga tao sa paligid ko. Siyempre, hindi pa hasa ang utak ko sa mas malalimang muni-muni, kaya sa mababaw na paraan ko ito naiintindihan, kung saan malinaw na itim/puti lang ang naghahari (nagrereyna?). Kaya sa naging paglalakbay ko noong bata pa ako, minsan ay di ko gusto ang pag-uwi sa isang bahay o ang pagpunta sa isa pa, lalo na nang nag-aral na ako. Dahil sa nasimulan kong mag-aral sa Quezon City, hindi agad ako pinaalis ng lola ko nang nakabili na sa wakas ng bahay na huhulugan ang mga magulang ko sa Marikina. Parang ang layo pa noon ng Marikina, liblib na lugar, walang masyadong bahay pa, puro lupa, at bakanteng lote na talahib. Ngayon siyempre, iba na ito, dahil baligtad na: puro bahay na, wala nang masyadong bakanteng lote.

Mula nang mamulat ako sa eskuwelahan noong limang taon pa lang ako, namulat din sa akin na puwede kong ituring na may dalawa akong inuuwian: ang bahay ng lola ko mula Lunes hanggang Biyernes o tuwing may pasok, at ang bahay naming pamilya sa Marikina tuwing weekend at bakasyon sa eskuwela. Parang ang saya-saya ko lang lagi tuwing uuwi ako sa Marikina, hindi dahil sa inaakibat ko ito sa presensiya ng mga magulang ko (na alam kong immature ang peg) pero ang ibig sabihin kasi ng pag-uwing iyon, wala na akong pasok sa eskuwelahang madalas ay nabu-bully ako. Kaya precious sa akin ang tuwing uuwi sa Marikina kasi kasa-kasama ko din ang nanay ko at kapatid tuwing Sabado dahil manonood kami ng sine sa Cubao, kahit underage ako para sa sine, kasi maraming kaibigang takilyera ang nanay ko. Minsan kapag Linggo naman, dadalhin kami ng tatay ko kung saanman may bagong restaurant o kainan na gusto nilang tikman. Kaya bata pa lang ako, alam ko na ang maraming fast food tulad ng Shakey's at Cindy's at alam ko na rin ang mga resto tulad ng Aristocrat at Barrio Fiesta. 

Nag-iba ang pakiramdam ng uwiang ito noong haiskul ako. Dahil sa nilalakad ko lang ang bahay namin mula sa nilipatan kong eskuwelahan sa Marikina na, parang pantay na lang ang palagay ko sa pakiramdam ng pag-uwi. Kahit noong nasa kolehiyo ako, hindi ko rin iniinda na ang pag-uwi o kung may pakiramdam ba ito ng saya o lungkot tulad noong elementary ako. Pero hindi rin naman malungkot tuwing pupunta ako sa lola ko, kasi nga paborito akong apo, maraming perks din iyon, at para ko na rin siyang naging pangalawang ina sa mga panahong iyon. Hindi ko lang maalis sa mura kong isipan na ang ibig sabihin ng pag-uwi sa Proj. 4 ay kaakibat ng may pasok kasi sa eskuwelahang di masaya para sa akin na pasukan.

Iba nga sa haiskul. Dumadalaw-dalaw pa rin kami kay lola pero mas madalas kapag may okasyon na lang, tulad ng birthday at lalo na kapag Pasko. Kaya ang alaala ko ng Pasko ay doon nakadikit sa bahay na iyon, sa side ng pamilyang iyon, dahil siguro sa mas maliit siya at intimate kami, di tulad sa Linsangan na napakarami kami at medyo matatanda na ang karamihan sa pinsan kong hindi ko pa nahahabol sa maturity man lang. Masaya naman doon dahil sa andun ang nanay kong mahal ko, pero mas masaya sa Proj. 4 dahil andun ang nanay ko at ang lola kong pangalawa kong ina. Kaya masarap umuwi sa Proj. 4 kung may ganung pakiramdam noon.

Siyempre iba na rin noong na-petition ang lola at lolo ko sa Canada, kung saan naroon na ang 85% ng nakalakihan kong pamilya sa A. Luna. Kaya may panahon ding malungkot nang umuwi sa Proj. 4, kahit dalaw man lang, lalo na nang mamatay na nga si lola at si lolo na rin, sa kalaunan. Pero may ganun nga yatang panahon, na kailangan mong tanggapin na minsan, masakit ang ilang pag-uwi. Pero iba 'yan nang natuto akong mag-solo sa buhay. Dahil sa siguro ay magkaugali kami ng tatay ko, di kami magkasundo madalas sa iisang bubungan habang lumalaki ako. Kaya mas ginugusto ko ang hindi pa umuwi noong pagkatapos ko ng kolehiyo. Siyempre, bilang lumalaking teenager, may kahalo itong pagtuklas sa mundo, na kadalasa'y di tugma sa mga patakaran ng tatay. Sinunod ko naman ang sinabi niya sa akin isang beses na nag-away kami, "habang nakatira ka sa bahay ko, susundin mo ako." Kaya umalis na lang ako, at naghanap ng sarili kong bahay, lalo na noong matapos na akong mag-kolehiyo. Na natagpuan ko naman, paulit-ulit, sa ilan ding apartment na nirentahan ko mula noong umalis ako sa amin. 

Nakakalokang isipin na ang minsan mong bahay-bakasyunang masayang inuuwian noong bata ka pa ay magiging mabigat sa damdaming uwian dahil sa ilang nakatira dito, na nakakasira ng pakiramdam mo sa tinutuluyan mo. Masakit sa aking isiping hindi na nga ako lumaki sa nanay ko habang bata ako, tapos eto at lalayasan ko na naman siya nang lumaki na ako. Parang kolehiyo lang talaga kami nagsama nang tunay at lubos. Kaya nga ngayong mas matanda na ako at mas nauunawaan ko na ang maraming bagay, mas madalas na akong "umuwi" sa kanya, ibig sabihin madalas kaming mag-hang out at magkita sa labas, at ihahatid ko lang siya pauwi, o kaya'y hihinto ako doon minsan para kumain ng luto niya o putaheng nadiskubre niya sa mga karinderya.  

Pero mula nang umalis ako sa bahay naming iyon noong 22 years old ako, hindi na ako bumalik pa at natulog doon. Ni minsan. Ewan ko ba pero may hinahanap na ding kalayaan ang utak at damdamin ko noon na parang hindi ko nakukuha sa bahay naming iyon noong lumaki na ako. At alam kong alam ng nanay ko iyon, kaya hindi sumama ang loob niya sa akin nang gawin ko iyon. Napapagod na rin siguro siyang maging referee naming mag-ama sa madalas na bangayan. 

Lumabas ako sa Marikina para mas mapalapit ako sa mga bagay na pinagkakaabalahan ko sa buhay noon, na pawang nasa Quezon City o karatig-siyudad nito. Nakailang lipat din ako ng apartment, sa sampung taong nilagi ko doon, na noong una ay may kasama ako sa buhay na ka-live-in na partner, na sa paglaon ay naghihiwalay kaya housemate naman na mga kaibigang matalik sa kolehiyo. Na nilayasan ko rin nang muling magka-partner, hanggang sa nagsolo na ako nang naghiwalayan din iyon. Noong mga panahong una kong ginawa ito, kahit minsan ay nahihirapan na ako sa gastusin at naiisip ko nang bumalik sa amin, minsang sinabi ng isang kaibigang matalik na "What price freedom?" Tama naman siya, at alam kong mas tama iyon. Kaya dedma na rin sa isa kong tita, ang pinaka-ate ng nanay ko, nang lagi niyang sinasabi sa akin na "may bahay kayo, bakit hindi ka doon umuuwi?" Naku tita, hindi kasi ako tulad ng mga anak mo, mga pinsan kong mas matanda sa akin, na kahit nag-asawa at anak na, diyan pa rin sa iyo lahat nakatira, at ikaw pa rin ang nagpapakain sa kanila hanggang sa ngayon. Ang kalayaan sa akin ay ang makahanap ng sarili kong pamamaraan para buhayin ang sarili ko, kahit doble-triple kayod minsan ang kailangan dahil sa may binabayaran akong renta sa bahay sa ibabaw ng mga bills na binabayaran nating lahat. 

Kaya siguro mas iba ang dating sa akin ng pag-uwi sa mga apartment noong solo na akong umuuwi doon, walang partner o walang housemate. Kung nagkaka-partner man ako, may sarili kasi siyang inuuwian kaya hati kami sa panahon sa mga tirahan. Pero lagi akong may sariling akin, at kung pupuwede nga lang, dito na lang sila sa akin tumira, dahil sa hindi ko naman kayang makitira minsan sa kung nasaan sila dahil nga sa may iba silang kasama sa bahay na kapamilya o kung anuman. Sa pag-uwi-uwi kong ito sa mga apartment ko, dito ko simulang naramdaman na masarap magkaroon ng sariling kuweba kung saan puwede ka munang magtago mula sa mundo at mag-muni-muni o mag-relaks lang nang walang inaalalang ibang tao. Nakukuha ko rin naman iyon kapag paminsa-minsan ay may partner ako, pero iba kasi kapag may kasama pa kaming iba sa bahay, tulad nang dating may partner ako at yung kaibigan namin ay housemate din namin. Nakukuha ko din naman iyon noong nagsisimula akong magsolo, lalo na noong may housemate ako at yun ang una kong tikim doon, na may sarili na akong mini-kuweba (kuwarto) sa isang bahay na kami lang ng mga kabatak ko ang nagpapaandar, hindi kami nakaasa sa magulang o sinumang mas mataas sa amin. Pantay kami, at kami ang may kontrol. 

Pero di ko alam na tuwing ihahatid pala ako ng mga magulang ko sa mga apartment ko, awang-awa ang tatay ko sa akin kasi nagrerenta lang ako. O kaya ay dahil hindi gaanong kapita-pitagan ang tinitirhan ko sa paningin niya? O ewan ko kung ano pa ang iba niyang dahilan, pero kinuwento ito ng nanay ko sa akin minsan kaya pumayag silang maghanap na lang kami ng mas permanenteng mauuwian ko, na palagay ko ay pagtanggap na rin nila na kailangan kong umuwi sa sarili kong tirahan na hindi sa kanila. At dahil sa napapagod na rin akong magbayad ng renta sa isang tirahang hindi naman sa akin, napagdesisyunan nilang tulungan ako sa paghanap ko ng condo para sa akin. Na natagpuan namin dito sa bayan naming muli, pero sa mas bungad, hindi sa malayuan tulad ng kung nasaan sila. Natutuwa siguro sila na mas malapit na ako sa kanila ngayon, simula nang tumira akong muli sa Marikina noong 34 na ako. Na hanggang ngayong malapit na akong mag-43, narito pa rin ako sa santuwaryo kong tinuturing na ilang barangay lang ang layo sa bahay namin.

Pero aaminin kong noong simula ng pagbalik ko dito, malaki ang kaakibat na lungkot minsan tuwing uuwi ako dito. Marahil nakadikit ito sa mga panahong hindi ko na gustong umuwi dito sa Marikina, sa bahay namin na nilayasan ko, at ang mga lumang pakiramdam na mabigat ay parang bumabalik-balik sa akin kahit na mas matanda na ako. Ano ba naman yun na ang angst ng 22 ay nararamdaman ko pa noong 32-39 na ako? Kahit noong 40. Paiba-iba yan kasi; minsan sobrang tuwa ko kapag uuwi ako dito, pero minsan sobrang lungkot ko tuwing uuwi rin akong mag-isa. May kinalaman ba ito sa pagkakaroon ng partner o wala? Minsan, oo, pero hindi naman yata lagi. Lalo na't noong nagkaroon ako ng mas batang partner na tumira sa akin dito nang halos dalawang taon, nahirapan akong ipagpag ang negatibo sa pag-uwi ko dito noong wala na siya. Kung noon, mas madaling ipagpag ang pakiramdam ng bigat dahil sa apartment lang iyon at puwede mo rin siyang layasan kapag nilayasan mo na ang isang relasyon, dito mahirap ayusin ang chi dahil sa dito na ako nakatira, binabayaran hanggang ngayon, na sa paglaon ay mapapasaakin din. Kaya talagang nakakaloka na para akong sinapian ng feng shui expert na inayos ko ang lugar ng mga gamit ko, eh saan ko pa ito iiikot sa liit ng espasyo kong ito? Na sa huli ay ang ginawa ko, pinalitan ko halos lahat ng kasangkapan ko dito sa bahay, basta lahat ng puwede kong mapalitan: dining table, couch, cabinet, shelf, parang engrandeng sale na hindi, kasi pinamigay ko lang naman lahat yun sa isang tita kong nangangailangan. Maganda rin ang timing ng pera noon dahil kinaya kong palitan ang mga ito. Pero dapat yata ay isinama ko ang kama dito sa pagpapalit na ito, ano? Pero mukha namang wala nang epekto ito, dahil sa nang umaliwalas na ang pakiramdam ko, marahil ay umaliwalas na rin ang kung anuman nanikit na negatibo sa tinutulugan ko.

Napakahabang naratibo nito, tungkol lang sa pag-uwi. Ewan ko ba pero naramdaman ko lang nung isang araw kasi ito, muli, na parang naiisip ko ang pakiramdam ng pag-uwi, mula Cubao lang naman, na naaalala ko kung gaano kalungkot minsan ang pakiramdam ko ng pag-uwi dito, dahil yata sa nag-iisa ako sa buhay. Pero hindi naman "hinahanap" ng sistema ko ang kalungkutang ito; napaisip lang ako na may kalungkutan nga pala dati na nararamdaman ako. Matagal ko na ring hindi nararamdaman ito kasi, mula noong 2011 siguro, matapos kong tuluyang mapagpag ang pakiramdam ng umalis na partner na tumira dito. Minsan, ang pag-uwi ko ay may kaakibat na lungkot pa rin, pero hindi na nakaangkla ito sa mas malalimang hugot di tulad noong mas bata-bata ako. Marahil ay naging komportable na ako sa kung anuman ang dumating na baraha sa akin sa buhay: single, hindi single, go. Hindi ko ikamamatay ang pagiging single pero hindi ko rin pahahabain ang isang relasyon kung ipit ako dito, di tulad ng ginawa ko noong bata-bata pa ako sa mga relasyon. At hindi na doon nakadikit ang kalungkutan ng pag-uwi, lalo na noong naging 40 na ako. Siyempre, sabi ng isa kong matalik na kaibigan dati, malungkot minsan kasi naghahanap tayo ng intimacy, kapalagayang loob, katuwang sa buhay, at lagi niyang pinipilit na, kahit ilang beses pang sumemplang ang mga relasyon ko, may nakatago daw diyan na "da wan" para sa akin/amin. Hindi ko na lang sinabi sa kanya na hindi naman ako naniniwala doon. Basta kung may dumating, meron. Kung wala, wala. At dapat kampante at handa ako doon -- na oo, noon pa naman ay kampante na at handa. Pero siyempre, paminsan-minsan ay maiisip mong mas masaya kung meron, pero hindi ibig sabihin nito ay malungkot kapag wala. Dapat masaya lang lagi ang peg. May pag-asa, pero huwag umasa. Kaya nga naka-tattoo sa akin yan: hope, and keep busy. Habang buhay, may pag-asa, pero huwag umasa nang umasa; dapat ang kaligayahan mo ay galing sa sarili mong balon. Huwag humukay sa iba.

Life rewrites at 40, sabi ko nga ilang taon na ang nakalipas. Wala na daw sa kalendaryo ito, sabi nila, pero nasa star charts pa rin naman ako, forever. Age of Aquarius na o kung anuman iyon na ineksplika ng kaibigan kong sumisilip sa mga ganitong astrological chart. May kaakibat daw na kalinawan ang maraming bagay kapag narating mo ang isa sa mga tinaguriang "age" na ito. Marahil ay ito nga ang nangyari sa akin. Wala na akong bahid ng lungkot sa pag-uwi na ang pinanggagalingan ay ang kawalan ng pag-ibig o pagkakaroon nito pero palpak naman ang pagtakbo. Marahil nga ay kailangan ko ng partner na mas nakakaintindi ng mga bagay-bagay na ganito, dahil siya rin ay may ganito sa sarili niyang mundo. Iyon ang masarap uwian -- yung tunay na nakakaintindi, na alam niyang kahit wala pa kayo sa iisang bubong, mayabong pa rin ang paglago ng tinanim niyong puno. At masarap uwian ang kasamang may pangarap: na isang araw, uuwi rin kayo sa iisang bubong na pareho niyong ginusto. Kaya kampante ako na there's a girl who really gets it, and gets it good -- and gets it for real.

Kaya hindi simpleng usapin ang tirahan, ang pag-uwi, ang pagtira, o mga kaakibat na bagay dito. Hindi tayo simpleng mga nilalang kasi, kaya kailangan nating maintindihan na iba-iba ang ibig sabihin ng mga bagay-bagay sa mga tao. Ewan ko kung bakit sumagi sa isipan ko ang lahat ng ito noong isang araw na hinahatid ako ng taxi pauwi: na naalala kong dati ay nalulungkot akong umuwi dito sa condo, pero parang ang tagal tagal tagal na nun. Mga 2012 nga pala mula nang maramdaman ko iyon, pero huling beses na nga iyon. Pero mas natuwa nga ako sa isiping hindi ko na nararamdaman ito, na kahit minsan ay malungkot akong uuwi, hindi ako nalulungot nang dahil sa pag-uwi. Magkaiba kasi iyon. 

Where will I take this post home? Nowhere, for now. Naisip ko lang mag-blog muli dito kanina, pagkagising ko, at ilabas itong naratibo ng pag-uwi na sumundot sa isipan ko noong isang gabi nga. Marahil ang nakukuha ko dito ay, hindi lang naman pisikal ang ibig sabihin ng pag-uwi. Metaphysical din siya, madalas philosophical, and sometimes, ethereal. They say that home is where the heart is. I believe that, but also, I think it's better to think that home is where your heart is, enveloped with peace of mind and calmness of soul, because it's not only love that you have to find a home for. So I think I'll just leave it at that, and say -- I'm back.

La luna e mio dio, I used to say upon learning Italian 
in HS (pardon the ungrammatical structure). 
The essence stays the same, year in and year out. 
It truly guides me home, wherever home might be. 
[March 2016 Marikina]

Yes, I'm back.